Auschwitz, met je rug naar het verleden Auschwitz, met je rug naar het verleden Auschwitz, met je rug naar het verleden
down

Wie ooit het vernietigingskamp in Oswiecem (Polen) bezocht heeft, weet welke impact en omvang Auschwitz heeft. Niet alleen de omvang van het terrein geeft je koude rillingen, maar ook het besef van de grondigheid en efficiëntie waarmee destijds de procedures zijn opgezet. Na proeven op kleine schaal werd een grootschalig traject opgebouwd met maar 1 enkel doel: zo efficient mogelijk mensen om het leven brengen en de lichamen vernietigen. De werkwijze doet denken aan een productielijn in een autofabriek: aankomst, selectie, vergassen en cremeren. In niets doet het vermoeden dat we het over medemensen hebben. Degenen die niet direct om het leven werden gebracht, maar te werk werden gesteld, werden onder onmenselijke omstandigheden gehouden. Geen privacy, geen adequaat schoeisel of kleding, nauwelijks eten, uitbraken van zieken, agressie en vooral continue onzekerheid. Geen zekerheid over de toekomst, het lot van geliefden, niet eens of je de komende minuten zou overleven.

Het kamp is nu ingericht als museum. De koude gebouwen en de bergen haren, schoenen en andere eigendommen herinneren ons aan de 1,3 miljoen mensen die hier om het leven zijn gekomen. Het lijkt een andere wereld, een ander tijdperk, maar het is amper 2 uur vliegen van Nederland en het gebeurde in de tijd van onze ouders / grootouders. Niet alleen de overledenen zijn getroffen in de oorlog, ook de mensen die deze overleefd hebben zijn voor het leven getekend. Zodra zij hun ogen sluiten zijn ze terug in de afgrijselijke omstandigheden van destijds. Niet alleen de overlevenden van de strijd in Europa tijdens de tweede oorlog hebben littekens in hun ziel opgelopen. Ook in Indonesië en Japan vonden gruwelijke daden plaats. Vandaag de dag zijn er plaatsen op deze wereld waar het nog steeds niet veilig is. Neem Syrië bijvoorbeeld, op slechts enkele uren afstand van Nederland.

De opgelopen trauma’s hebben vanzelfsprekend een grote impact op de persoonlijkheid en het gedrag van degenen die de oorlog overleefd hebben. Maar daar houdt het niet op. Hun kinderen groeien op met de normen, waarden en angsten van hun ouders. Zij hebben de oorlog niet meegemaakt en ervaren hun jeugd als normaal. Maar zoals een moeder die bang is voor spinnen haar kind al vroeg zal leren deze te vrezen en geen spin aan te raken, zo zullen ook deze kinderen angsten of gedragingen aangeleerd krijgen die in tijd van vrede wellicht niet zo praktisch zijn. Een beet van een spin in Nederland is niet gevaarlijk. Toch zul je automatisch ontwijkend of wellicht agressief naar het dier reageren als je van kleins af aan niets anders te horen hebt gekregen. Op dezelfde wijze kun je gedrag vertonen waarvan je je eigenlijk niet realiseert dat dit indirect het gevolg is van de ervaringen van je ouders of grootouders in de oorlog.

In tijden van (levens-)bedreigende situaties zijn er 3 manieren waarop je kunt reageren: fight (vechten), flight (vluchten) en freeze (niets doen). In het ideale geval kun je in je dagelijks leven alle 3 de strategieën gebruiken, al naar waar de situatie om vraagt. Bijvoorbeeld door de confrontatie aan te gaan (verbaal), zaken uit te stellen of te verplaatsen (vermijden) of even de ontwikkelingen af te kijken zonder actie te ondernemen (niets doen). Door je opvoeding kan het echter zijn dat je het gedrag van je ouders overneemt en slechts 1 van de opties continu toepast. Niets doen (freeze) kan in een oorlogssituatie essentieel zijn om onder de radar van de vijand te blijven en te kunnen overleven. Vandaag de dag kun je dan in de omstandigheid komen dat je te weinig initiatief neemt en je leven wordt geleefd: ‘mij overkomt altijd alles, ik heb altijd pech’. Door dit patroon te herhalen kom je niet vooruit. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld overdreven (niet passend bij de situatie of trigger) agressief gedrag (fight).

Inzicht waar dit gedrag vandaan komt kan ervoor zorgen dat je beter begrijpt waarom je dit gedrag vertoont. Dat geeft rust en mogelijkheden om dit te veranderen. Wanneer je je omdraait en terugkijkt naar jouw verleden en dat van je familie, kun je situaties beter plaatsen.

Waarom je vader bijvoorbeeld tijdens je jeugd nooit oog voor jou had (had hij zijn handen misschien vol aan het verwerken van zijn eigen trauma’s en geen ruimte om open te staan voor de dagelijkse beslommeringen binnen zijn gezin) of waarom hij gemakkelijk boos werd (wellicht was hij nog kwaad door het onrecht dat hem en zijn dierbaren is aangedaan). De trauma’s die 1 generatie te verwerken krijgt blijven meestal nog 3 generaties hun invloed uitoefenen. Via gedrag en opvoeding, maar ook via de genen. Uit wetenschappelijke studies (epigenetica) is gebleken dat bij een (traumatische) ervaring ook het DNA verandering ondergaat. Zoals een veulen weet dat hij na de geboorte zo snel mogelijk op moet staan en een uier moet zoeken om te drinken, zo is ook bij de mens bepaald gedrag genetisch vastgelegd. Heb jij een irreële angst voor water, terwijl er in jouw leven nooit iets is gebeurd dat dit gedrag verklaart, dan kan het zijn dat dit gestoeld is op ervaringen van 1 van je voorouders. 

Door je eigen gedragingen te relateren aan wat je familieleden hebben meegemaakt kun je vaak verklaren wat er aan dit gedrag ten grondslag ligt. Zodra dit boven water is komt het brein tot rust en kun je aan de slag om gedrag en gewoonten waar je in het dagelijks leven last van hebt te veranderen. Ik begeleid je graag op de zoektocht naar de oorsprong en de weg naar verandering.